Gezonde stedelijke ontwikkeling

Gezonde stedelijke ontwikkeling

De toekomst van onze steden gaat enorm veranderen. Steeds meer mensen willen in het stedelijk gebied wonen. Dat betekent een toename van de vraag naar (leef)ruimte, werkplekken en mobiliteit in en om de stad. Dat doet een zwaar beroep op de schaarse ruimte. De uitdaging is om deze stedelijke groei en verdichting op een slimme, duurzame en gezonde manier vorm te geven.

Gezonde Stad

Bewoners en gebruikers van steden moeten kunnen wonen, werken en ontspannen in een gezonde leefomgeving. Het gaat daarbij niet alleen om verbetering van de luchtkwaliteit en afname van geluidhinder, maar ook om de mogelijkheden en maatregelen die bewoners en gebruikers in het gebied bevorderen (zelf) te bewegen. Daarnaast hebben we in Nederland te maken met zaken als vergrijzing en klimaatverandering en dat stelt eisen aan onze stedelijke inrichting. Om effectief om te gaan met de schaarse ruimte zullen werk, school en voorzieningen nabij worden georganiseerd; bijvoorbeeld binnen 20 minuten lopend, met de fiets of met het openbaar vervoer. Los van dat nabijheid bijdraagt aan agglomeratievoordelen, helpt het ook aan het verbeteren van de gezondheid van burgers omdat er meer bewogen wordt. 

Rijksbeleid

Met de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) geeft het Rijk een langetermijnvisie op de toekomst en de ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. Hierbij wordt een versterkte samenwerking tussen het fysiek en sociaal domein benadrukt. Een stip op de horizon voor 2050 is dat de leefomgeving in Nederland inwoners verleidt tot een gezonde leefstijl. De Nationale Omgevingsvisie richt zich op vier prioriteiten. Eén van de vier prioriteiten is om sterke en gezonde steden en regio’s te ontwikkelen. De Omgevingswet verplicht gemeenten om op termijn (naar verwachting in 2029) voor het gehele grondgebied één omgevingsplan te hebben dat de regels bevat voor de gehele fysieke leefomgeving. Ook is in mei 2020 De Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024 naar de Tweede Kamer gestuurd. Deze landelijke nota is vaak richtinggevend voor de invulling van de lokaal beleid in gemeenten. Eén van de onderdelen is gezondheid in de sociale en fysieke leefomgeving. Concreet betekent dit dat gemeenten de gebruiker centraal stellen en bewegen en een gezonde leefstijl stimuleren. Ook moeten ontmoetingen in de openbare ruimte gemakkelijker worden. 

Urban Health Benchmark; van strategisch MER tot omgevingsplan

We willen naar sterke en gezonde steden en regio’s. Wij zien vier wezenlijke verschillen ontstaan in de omgang met deze opgave, de ontwikkelingslijnen voor de Gezonde Stad. We zien verschillen in (woon/werk)concepten en het ontwerp van de openbare ruimte, in onderliggende businesscases, we zien andere omgangsvormen en dat we steeds meer vertrouwen op data om theorie en praktijk bij elkaar te brengen.

Om partijen houvast te bieden met het ontwikkelen van beleid en planvorming met betrekking tot deze gezonde leefomgeving, heeft Antea Group de Urban Health Benchmark ontwikkeld. De Urban Health Benchmark brengt de gezonde leefomgeving van een buurt, wijk of stad in kaart, ten opzichte van andere buurten, wijken, steden of Nederland. Hierbij wordt rekening gehouden met de interactie tussen mens en de fysieke omgeving, wat de uiteindelijke kwaliteit en gezondheid van steden bepaalt.

De Urban Health Benchmark combineert deze vier lijnen en maakt deze concreter door de uitwerking in zogenaamde dimensies of doelen. Deze zijn gebaseerd op indicatoren zodat ook  daadwerkelijk inzicht gegeven kan worden. De Urban Health Benchmark hanteert 10 dimensies voor toekomstige gezonde steden en regio’s, te denken valt aan dimensies zoals milieuplanologie, veiligheid, klimaat adaptatie en mobiliteit. Maatregelen in de ene dimensie hebben vaak ook invloed op andere dimensies. Zo zal een groene inrichting van een wijk invloed hebben op de dimensie ‘groene stad’ maar ook op ‘bewegingsvolle, sociale en vitale stad’ Deze benchmark is ook in te zetten als serious game om het gesprek aan te gaan met verschillende beleidsvelden of bewoners en zo ambities te bepalen.

Integrale blik nodig voor duurzame leefomgeving

Doordat we in de Urban Health Benchmark kijken naar de verschillende ontwikkelingslijnen en dimensies als één geheel, wordt gezondheid vanuit alle hoeken belicht., een integrale blik op het thema gezonde stad is nodig om te kunnen werken aan die duurzame leefomgeving. We zijn met dit thema onder andere al bezig in Cartesiusdriehoek Utrecht, Hembrugterrein Zaanstad, Haven-Stad Amsterdam en Ivorim Haarlem.

In het ideale geval komt dat terug op alle schaalniveaus; abstract op visieniveau of in een strategisch MER om je ambities te bepalen, of met bewoners het gesprek te voeren, maar ook concreet in de vertaling van een stedenbouwkundig ontwerp of omgevingsplan. Dat is ook wat de Omgevingswet op termijn van gemeenten vraagt.