Modernisering Monumentenzorg

Modernisering Monumentenzorg

Slim omgaan met erfgoed

Ons erfgoed en onze cultuurhistorie hebben meer te bieden dan historische waarde. Cultuurhistorie kan de lokale economie stimuleren, de leefbaarheid vergroten, het imago verbeteren en de binding van mensen met de eigen plaats bevorderen. De Modernisering van de Monumentenzorg (MoMo) stelt gemeenten in staat om slim om te gaan met hun erfgoed. Antea Group helpt daarbij. Dat men daarbij eigen keuzes en accenten kan leggen spreekt voor zich, maar is wel de eerste keer!

Van object- naar gebiedsgericht en van gericht op behoud naar ontwikkelingsgericht: met de Modernisering Monumentenzorg (MoMo) zette de Rijksoverheid het afgelopen jaren een koerswijziging in voor monumentenzorg. Hiermee wordt monumentenzorg breder getrokken en onder de noemer cultuurhistorie geplaatst. Er wordt ook wel gesproken over (cultureel) erfgoed: dat wat wij geerfd hebben van onze voorouders.

Volop kansen
De Modernisering Monumentenzorg (MoMo) biedt volop mogelijkheden voor nieuwe gebiedsontwikkelingen, de marketing van uw gemeente, het creÎren van een aantrekkelijk landschap en het uitzetten van uw eigen beleidslijnen. Cultuurhistorische waarden zorgen voor identiteit en karakter. Bovendien wordt cultuurhistorie (weer) herkenbaar en beleefbaar voor de generaties na ons. Cultuurhistorie kan zelfs bijdragen aan een grotere economische waarde.

Toelichting MoMo
De Modernisering van de Monumentenzorg (MoMo) heeft 3 pijlers:

  1. herbestemming van monumenten die hun functie verliezen - dit is nodig om leegstand en verval tegen te gaan;
  2. cultuurhistorie verankeren in de ruimtelijke ordening - het Besluit ruimtelijke ordening legt de verplichting op om in bestemmingsplannen rekening te houden met cultuurhistorische waarden;
  3. krachtigere en eenvoudigere regels - deregulering om het aantrekkelijker te maken te investeren in cultuurhistorie.

Een integraal beeld
Met deze uitgangspunten wordt monumentenzorg een schakel binnen al die elementen in onze omgeving die meer vertellen over de geschiedenis. Een voorbeeld. Een gemaal alleen kan architectuurhistorisch interessant zijn. In samenhang met een dijk, verschil in waterpeilen en hoogteverschillen in het landschap krijgt dit object meer betekenis.

Binnen dit integrale beeld bevat cultuurhistorie de volgende onderwerpen

  1. historische (steden)bouwkunde/bovengrondse monumentenzorg - bijvoorbeeld kerken, oude boerderijen, beeldbepalende panden en beschermde stads- of dorpsgezichten;
  2. archeologie - sporen en vondsten in de grond;
  3. cultuurlandschap/historische geografie - alle landschappelijke elementen die het gevolg zijn van menselijk handelen in het verleden, bijvoorbeeld verkavelingspatronen, dijken en ontginningsassen;
  4. soms worden ook aardkundige waarden - markante bodemvormen, ontstaan door natuurlijke processen - tot de cultuurhistorische waarden gerekend.

Cultuurhistorie in het bestemmingsplan
Sinds 1 januari 2012 is het Besluit ruimtelijke ordening gewijzigd. Bestemmingsplannen moeten nu ook rekening houden met cultuurhistorische waarden. De beschrijving van de ontstaansgeschiedenis en de ruimtelijke structuur maakte weliswaar vaak al onderdeel uit van de toelichting van het bestemmingsplan. De wijziging vraagt echter om het verder gaan dan beschrijven van cultuurhistorische waarden en deze waarden als belang mee te wegen.

Handreiking
De handreiking die de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft opgesteld gaat hier op in en geeft gemeenten handvatten om hiermee om te gaan. De feitelijke invulling voor uw eigen praktijk is echter maatwerk. Dit vraagt om expertise van een partij die ervaring heeft met het in beeld brengen van cultuurhistorische waarden Èn het opstellen van bestemmingsplannen.

Een extra inspanning?
Het betrekken van cultuurhistorie in het bestemmingsplan vraagt wellicht om een extra inspanning, maar kan ook voortborduren op veel informatie die u al heeft. Het is een kwestie van het goed ordenen van die informatie en het maken van (beleids)keuzes hierover. De aangewezen monumenten en eventuele archeologische beleidskaart bieden hierbij een basis. Beleid en inventarisatie op het gebied van cultuurlandschap is veelal versnipperd aanwezig en vraagt om een nadere uitwerking om dit in het bestemmingsplan goed te verankeren.

Archeologievriendelijk bouwen of zelfs erfgoedvriendelijk bouwen biedt ruimte aan nieuwe ontwikkelingen of wijzigingen van de bestaande situatie, terwijl ook rekening wordt gehouden met de cultuurhistorische waarden. Eigen beleid op dit punt is een kans om invulling te geven aan het omgaan met de cultuurhistorische waarden.

Behoud door ontwikkeling en herbestemming
Cultuurhistorische waarden die hun functie verliezen of waar het behouden van de functie om aanpassingen vraagt, zijn moeilijk te behouden. Bij het verlies van de functie kunnen nieuwe functies gevonden worden, waarmee de waarden in stand gehouden kunnen worden. Inmiddels hebben we veel ervaring opgedaan met het herbestemmen van bijvoorbeeld kerken en industrieel erfgoed. Een ontwikkeling van een gebied waarin cultuurhistorische waarden een belangrijke rol spelen, is echter ook mogelijk. Ook hiervoor hebben wij de expertise in huis.

De eerste stap: haalbaarheid
Als eerste stap moet de haalbaarheid onderzocht worden! "Is een door cultuurhistorie geïnspireerde gebiedsontwikkeling financieel, ruimtelijk, juridisch en maatschappelijk haalbaar?" is een belangrijke vraag. Voor haalbaarheidsstudies is een subsidie beschikbaar.